بیماری دیابت براساس عوامل بوجود آورنده به انواع:
1) دیابت نوع اول(دیابت قندی وابسته به انسولین)
2) دیابت نوع دوم(دیابت قندی غیروابسته به انسولین)
3) دیابت حاملگی(تقریبا زیر گروه نوع دوم)
4) انواعی دیگرازدیابت که در اثرنقصان ژنتیکی در عملکرد سلولهای بتا وانسولین ایجاد می شود.
*دیابت قندی وابسته به انسولین(نوع اول): که به علت تخریب سلولهای بتای لوزالمعده ایجاد می شود، در این نوع ترشح انسولین کاهش یافته ویا قطع شده است؛عوامل مختلف محیطی و ژنتیکی دخیل می باشند.(استعداد ژنتیکی،آسیب محیطی،انهدام خود ایمن سلول بتای لوزالمعده ودیابت قندی).
علامتهای شاخص آن: تشنگی وگرسنگی شدید،تکرر ادرار،کاهش وزن،تاری دید وعفونتهای پی در پی می باشد.
*دیابت نوع دوم:شایعترین شکل دیابت است و 90 درصد ازدیابتی ها از این نوع می باشند، این بیماری اغلب در افراد بالغی که بیشتر از 30 سال سن داشته باشند و دارای وزن زیاد می باشند دیده می شود؛در این بیماری حساسیت سلولهای هدف انسولین نسبت به انسولین کاهش یافته و درمان شامل: رژیم غذایی ،دارو و ورزش می باشد.
*دیابت حاملگی:به بالا رفتن قند خون هنگام بارداری دیابت حاملگی می گویند،که معمولا در در سه ماهه دوم و سوم بارداری ظاهر می شود.شیوع دیابت حاملگی در مناطق مختلف با یکدیگر متفاوت است ولی می توان گفت که بین 2 تا 5 درصد خانمهای باردار به دیابت حاملگی مبتلا هستند.سن بالای 30 سال،چاقی(بخصوص وزن بالی 90 کیلوگرم)،سابقه فامیلی از دیابت یااختلال در تحمل گلوکز،پرفشاری خون از عوارض خطر ابتلا به دیابت حاملگی می باشد.(اولین آزمایش یرای تشخیص دیابت حاملگی آزمایش گلوکز(GCT)می باشد.
نقش ورزش در بیماران دیابتی:
ورزش منظم در بیماران دیابتی نوع اول فقط به منظور کنترل عوارض بیماری تجویز می گردد ونقش مهمی را در مسائل روحی روانی افراد بازی می کند.البته در این بیماران ورزشهای منظم با شدت پائین ومتوسط مناسب می باشد.
اما آنچه که مهم می باشد نقش بسیار مهم و تعیین کننده ورزش در بیماران دیابتی نوع دوم می باشد.
بطور کلی تحقیقات بسیاری که در این زمینه انجام شده است، بیان کننده تاثیر ورزش منظم مخصوصا ورزشهای هوازی و درازمدت بر افزایش حساسیت سلولهای هدف انسولین وکنترل بیماری بوده است و مقاومت به انسولین در این سلولهای هدف کاهش یافته است.
اهمیت فعالیت بدنی در بیماران دیابتی نوع دوم به حدی ثابت شده است که بسیاری از بیماران همراه با کنترل رژیم غذایی ،ورزش منظم را به عنوان یک روش درمانی مناسب قلمداد نموده اند و واقعا تاثیر بسیاری داشته است.
ورزش شامل:پیاده روی منظم،دویدن نرم وآهسته،دوچرخه سواری،شنا،حرکات ایروبیک وبسیاری از ورزشهای هوازی منظم تعریف شده ،برای این بیماری محسوب می شود.
ورزش در درمان دیابت بسیار موثر است، زیرا نه تنها باعث پایین آوردن قند خون و کاهش مقاومت بدن به انسولین می شود، بلکه خطر بیماری های قلبی عروقی و نیاز به دارو در دیابت نوع 2(دیابت غیر وابسته به انسولین)را کاهش می دهد.
هنگامی که یک فرد غیر دیابتی ورزش می کند، سطح انسولین خون، تحت تأثیر افزایش هورمون های ضدانسولین (خصوصاً گلوکاگون) کاهش می یابد. به این ترتیب، افزایش مصرف گلوکز توسط ماهیچه، با افزایش تولید گلوکز توسط کبد مطابقت می یابد.
برای جلوگیری از افت قند خون در افراد دیابتی، باید غذای بیشتری قبل از ورزش، در حین یا بعد از آن مصرف کرد و یا دوز انسولین را با افزایش فعالیت ورزشی کاهش داد.
در افراد دیابتی که انسولین یا داروهای کاهنده قند خون مصرف می کنند، هیپوگلیسمی(کاهش قند خون) مشکلی است که با ورزش پیش می آید. این هیپوگلیسمی (HYPOGLYCEMIA) بیشتر بعد از ورزش اتفاق می افتد، زیرا بعد از ورزش، کبد و ماهیچه نیاز به استفاده از گلوکز برای بازسازی گلیکوژن دارد که این بازسازی 30-24 ساعت طول می کشد. برای جلوگیری از این افت قند خون یا باید غذای بیشتری قبل از ورزش یا در حین یا بعد از آن مصرف کرد و یا دوز انسولین را با افزایش فعالیت ورزشی کاهش داد.
از طرفی اگر در حالی که قند خون بیشتر از 300-250 میلی گرم در دسی لیتر است، ورزش شروع شود، هیپوگلیسمی و کتوز در اثر کمبود انسولین رخ می دهد، در این حالت ورزش باید متوقف شود.
راهنمای ورزش کردن در افراد دیابتی:
تست قند خون قبل و بعد از ورزش، به تعیین نوع برنامه ورزشی شخص دیابتی بسیار کمک می کند.
در کل به ازای هر یک ساعت ورزش، خوردن 15گرم کربوهیدرات اضافه تر قبل یا بعد از ورزش، احتیاج می شود. برای ورزش های شدیدتر، 30 گرم کربوهیدرات در هر یک ساعت ممکن است نیاز شود. ورزش با شدت متوسط و مدت کمتر از 30 دقیقه ندرتاً احتیاج به مصرف کربوهیدرات یا انسولین اضافه تر دارد، ولی با این وجود اگر قند خون کمتر از 100 میلی گرم در دسی لیتر باشد، مصرف یک وعده غذای کوچک و کم حجم لازم می شود.
اغلب برای جلوگیری از هیپوگلیسمی ، باید دوز انسولین را مطابقت داد و این تطابق بیشتر در مورد ورزشی که 60-45 دقیقه طول می کشد، اهمیت پیدا می کند. در بیشتر افراد دیابتی، کاهش متوسط (تقریباً 20-10 درصد) دوزانسولین تزریقی، برای جلوگیری از هیپوگلیسمی کافی است. برای ورزش های طولانی تر و شدیدتر کاهش بیشتری در کل دوزانسولین روزانه ممکن است نیاز شود.
بطور کلی کاهش انسولین بر حسب شدت ورزش به ترتیب زیر است:
- 10 درصد برای ورزش یا فعالیت سبک
- 20 درصد برای ورزش یا فعالیت متوسط
- 40-30 درصد برای ورزش یا فعالیت شدید
و بر حسب مدت ورزش، کاهش دوزانسولین کوتاه اثر به ترتیب زیر است:
- 30 درصد کاهش برای ورزش کمتر از یک ساعت
- 40 درصد کاهش برای ورزش 2-1 ساعته
- 50 درصد کاهش برای ورزش 3 ساعته و بیشتر
قبل از انجام ورزش، گرم کردن لازم است تا ماهیچه برای فعالیت هوازی آمادگی پیدا کند. بطور ایده آل، در یک ورزش 40-30 دقیقه ای، قسمت هوازی ورزش تقریباً 20 دقیقه باید ادامه یابد.
باید دانست که حتی 3 بار ورزش 10 دقیقه ای در طول روز به جای یک بار ورزش 30 دقیقهای، هم می تواند همان اثرات مفید را داشته باشد.
در دیابت نوع 2، ورزش تا حدود زیادی باعث افزایش حساسیت سلول ها نسبت به انسولین و کاهش مقاومت به انسولین می شود و از آنجایی که این حساسیت ایجاد شده به انسولین 48 ساعت بعد از ورزش دوباره از بین می رود، تکرار ورزش در دوره های منظم برای کاهش مقاومت به انسولین در دیابت نوع 2 لازم است. ورزش همچنین از اثر هورمون های ضدانسولینی می کاهد و باعث بهبود کنترل گلوکز می شود.
انجام ورزش بعد از خوردن غذا مفید است و باعث کاهش هیپرگلیسمی(افزایش قند خون) بعد از غذا (که در دیابت نوع 2 رایج است) می باشد.
اثر ورزش در بیماران مبتلا به بیماری قند (دیابت):
ورزش کردن دردرمان بیماری دیابت بسیار موثر است، زیرا نه تنها باعث پایین آوردن قند خون وکاهش مقاومت بدن به انسولین می شود، بلکه خطر بیماریهای قلبی عروقی ونیاز به دارو در دیابت نوع 2(دیابت غیروابسته به انسولین) را کاهش می دهد. به طور خلاصه فوائد برنامه منظم ورزشی برای افراد دیابتی به صورت ذیل است: افزایش قدرت ماهیچه ها وآمادگی عضلانی . بهبود وضعیت روانی وایجاد اطمینان وآرامش روحی برای برخورد با مشکلات . کنترل وزن وتنظیم اشتها . افزایش حساسیت نسبت به انسولین ودر نتیجه کاهش نیاز به انسولین برای مصرف قند(انرژی) در عضله . کاهش میزان چربی های خون . کاهش فشار خون . محافظت از بیماری های قلبی، عروقی،پوکی استخوان والتهاب مفاصل
نکات زیر رادر مورد ورزش مورد توجه قرار دهید:
1)بهترین زمان ورزش،1تا3 ساعت بعد از غذا است. 2)برای اینکه ورزش بیشترین اثر را روی بدن شما داشته باشد،باید حداقل 3تا4بار درهفته وهربار30دقیقه یابیشتر ورزش کنید.می توانید بجای 30دقیقه ورزش پیوسته،درطول روز سه بار وهربار 10دقیقه ورزش نمائید. 3)ممکن است قبل ویا بعد از ورزش لازم باشد به منظور پیشگیری از افت قند خون(هیپوگلیسمی)،یک وعده کوچک بخورید.مقدار این میان وعده به سطح قند شما بستگی دارد. 4)همیشه یک ماده غذایی حاوی کربوهیدرات مثل شکلات یا آب نبات همراه داشته باشید ودر صورتیکه علائم پایین افتادن قند خون(لرزش، عرق کردن،تپش قلب و...)پدید آمدند،آن را مصرف کنید. 5)در افراد مبتلا به بیماری دیابت که انسولین یا داروهای کاهنده خون مصرف می کنند، کاهش قند خون مشکلی است که با ورزش پیش می آید. 6)در دیابت نوع 2، ورزش تا حدود زیادی باعث افزایش حساسیت سلولها نسبت به انسولین وکاهش مقاومت به انسولین می شود واز آنجایی که این حساسیت ایجاد شده به انسولین 48 ساعت بعد از ورزش دوباره از بین میرود، لذا تکرار ورزش در دوره های منظم برای کاهش مقاومت به انسولین در دیابت نوع 2 لازم است 7) مدت وشد ت برنامه ورزشی خود را به تدریج (ونه ناگهانی)افزایش دهید تا بتوان آن را با غلظت گلوکز خون تنظیم نمایید . 8)به میزان کافی آب بنوشید تا جایگزین مایعی که هنگام عرق کردن حین ورزش از شما دفع شده است، بشود. 9)پس از ورزش پاهای خود را از نظر تاول یا قرمز شدگی به دقت معاینه کنید ودر صورت وجود نشانه های فوق با پزشکتان تماس بگیرید. 10)تست قند خون قبل وبعد از ورزش،به تعیین نوع برنامه ورزشی شخص دیابتی بسیار کمک می کند ودر کل به ازای هر یک ساعت ورزش، خوردن 15 گرم کربو هیدرات اضافه تر قبل وبعد از ورزش، احتیاج می شود برای ورزشهای شدیدتر ،30گرم کربو هیدرات در هر یک ساعت ممکن است نیاز شود. ورزش با شدت متوسط ومدت کمتر از 30 دقیقه ندرتاّ احتیاج به مصرف کربوهیدرات یا انسولین اضافه تر دارد ولی با این وجود اگر قند خون کمتر از 100 میلی گرم در دسی لیتر باشد مصرف یک وعده غذا ی کوچک وکم حجم لازم است. 11) درصورتیکه قندخون شما بالاتراز 250mg/dl است ودر ادرارشما کتون وجود دارد یا قندخون بالاتراز300 mg/dlبدون دفع کتون دارید،ورزش نکنید زیرا دراین حالت نیاز شما به انسولین افزایش می یابد وممکن است قندخون بالا رود وشما را درمعرض خطر قرار دهد(خطرکمای دیابتی).
نکته مهم: تحقیقات جدیدی که روی بیماران مستعد دیابت pre-diabetes(یعنی افرادیکه سطح گلوکز خونشان بالاترازحد طبیعی بوده اما هنوز درحدی نبوده که بعنوان دیابت فعال طبقه بندی شود.دراین افراد خطربروز دیابت خیلی زیاد است)انجام شده است،نشان داده است افرادی که حداقل 150دقیقه درهفته (روزانه 30دقیقه بمدت پنج روز)ورزش کرده اند وحداقل 5-7درصد وزن خود را ازدست داده اند،احتمال بروز دیابت نوع2 را درخود بمقدار58 درصد کاهش داده اند.
ورزشهای سنگین یا طولانی می تواند موجب ترشح آدرنالین وهورمونهای دیگر شده که با اثرات انسولین مقابله کنند و موجب بالا رفتن گلوکز خون شما گردند. اگر در ورزشهای طولانی وسنگین شرکت می کنید، انسولین وداروهای خوراکی شما بایستی توسط پزشک تغییر داده شوند.
تاثیر ورزش بر کنترل قند خون و توده بدنی
سالهای طولانی است که ورزش به همراه رژیم غذایی و درمان دارویی به عنوان سه رکن اساسی در درمان و بهبود دیابت نوع 2 شناخته شده است.
انجام فعالیت های روزانه موجب میگردد از عوارض دیابت کاسته شود این امر در کنار بی هزینه بودن و نداشتن عوارض درمانی و دارویی موجب میگردد که تحرک بدنی و انجام کامل فعایت های روزانه بیشتر در معرض توجه قرار بگیرد.
همانطور که میدانید دو هدف عمده در مورد بیماران دیابتی کاهش میزان قند خون و توده چربی بدنشان و به عبارتی کاستن از وزنشان است. چاقی و خصوصا چاقی شکمی اصولا به مقاومت نسبت به انسولین و بالارفتن میزان انسولین بدن و بالا رفتن میزان قند خون و افزایش فشار خون و افزایش چربی خون و ... همراه است.چربی خون بالا که از عوارض مستقیم چاقی است میتواند در دراز مدت موجب بروز آسیب در بافت هایی نظیر کلیه و چشم ها و اعصاب و کبد و رگ ها گردد.
تحقیقاتی که راجع به نقش حرکات ورزشی در دیابتی ها انجام شده است نشان میدهد که انجام حرکات ورزشی میتواند موجب کاهش قند خون شان گردد سوالی که پیش می آید این است که آیا انجام حرکات شدید ورزشی یا انجام طولانی مدت حرکات ورزشی هم برای دیابتی ها مفید است؟ و جواب ما این است. خیر . انجام حرکات ورزشی در دراز مدت و بصورت شدید علاوه بر آن که میتواند موجب بروز افت قند خون گردد حتی در حالت کنترل شده هم توصیه نمی شود زیرا نهایتا همان تاثیری را بر بدن میگذارد که قند خون کنترل نشده میتواند بر بدن یک فرد دیابتی بگذارد.
لذا توصیه ما به دیابتی ها این است که اولا ورزش های آرام و سبک را انجام دهند و ثانیا سعی کنند مثلا به جای یک بار ورزش در و به مدت نیم ساعت آنرا به سه بار و هر بار به مدت 10 دقیقه تغییر دهند. حرکات ورزشی آرام بهتر است یک ربع تا نیم ساعت پس از وعده های بزرگ غذایی مانند ناهار و شام صورت گیرد و نهایتا اینکه دوست عزیز انجام حرکات ورزشی هنگان غروب و شب برای شما بهتر از انجام حرکات ورزشی هنگام صبح است.
تاثیر ورزش در سلامت قلب مبتلایان به دیابت
مبتلایان به دیابت نوع دوم می توانند با یک برنامه پیاده روی روزانه خطر ابتلا به بیماری قلبی رادر خود کاهش دهند.
به گزارش مدلاین پلاس، محققان ژاپنی دریافته اند خطر ابتلا به بیماری قلبی یا سکته مغزی در دیابتی هایی که یک برنامه منظم پیاده روی روزانه را دنبال می کنند کاهش می یابد.
یافته های فوق نشان می دهد حتی انجام ورزش های سبک در خانه از خطر بیماری قلبی مربوط به دیابت نوع دوم می کاهد.
بیماری قلبی و سکته مغزی در میان بیماری های طولانی مدت مربوط به دیابت نوع دوم هستند و دیابت نوع دوم اختلالی است که در آن بدن دیگر به هورمون تنظیم کننده قند خون یعنی انسولین پاسخ مناسب نمی دهد.
عدم کنترل سطوح قند خون میتواند به عروق خونی و با گذشت زمان به قلب صدمه بزند.
کنترل بهتر قند خون به شرح علت تاثیر ورزش منظم در کاهش بیماری قلبی عروقی کمک می کند.
تهیه کننده : باقری